درسنامه آموزشی کار و فناوری کلاس نهم

یکی از مهم‌ترین تصمیمات زندگی شما، انتخاب رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای است. این انتخاب تا حد زیادی، آیندهٔ شغلی شما را نیز مشخص می‌کند. در این پودمان شما پس از شناخت خود، نیازهای جامعه و محیط، یک انتخاب آگاهانه خواهید داشت.

مقدمه

دانش‌آموزان عزیز، هم‌اکنون شما در حال تحصیل در پایه نهم هستید. آنچه تاکنون آموخته‌اید مربوط به دانش عمومی است، که برای هر یک از شما در حیطه‌های مختلف یادگیری لازم می‌باشد. اما اکنون نوبت آن است که بتوانید بر اساس آنچه که در مورد خود، نیازهای جامعه و محیط آموخته‌اید و یا آگاه شده‌اید به انتخاب صحیح و مناسب شاخه، گروه و رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای خود بپردازید. در این پودمان با انجام دادن پروژه انتخاب رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای، شما برای تصمیم‌گیری نهایی آماده می‌شوید. منظور از آمادگی برای انتخاب این است که سرنوشت تحصیلی - حرفه‌ای خود را براساس توانایی، رغبت، استعداد، شخصیت، ارزش‌ها و با توجه به نیازهای جامعه و امکانات مدرسه و منطقه مشخص کنید. برای این کار باید گام‌های زیر را بردارید.

گام اول- شناخت خود: منظور از شناخت خود این است که شما بتوانید با شناخت از توانمندی‌ها، ارزش‌ها، رغبت‌ها، استعداد و شخصیت خود به رشته تحصیلی - حرفه‌ای متناسبی وارد شوید که بیشترین رضایت‌مندی را برای شما در پی داشته باشد. 

گام دوم- شناخت نیازهای جامعه: منظور از شناخت نیازهای جامعه، آشنایی با جهت‌گیری و نیازهای رشته‌های تحصیلی - حرفه‌ای کشور، استان و منطقه با شناخت مشاغل موجود در جامعه است.

گام سوم- شناخت محیط: منظور از شناخت محیط عبارت است از شناخت رشته‌های تحصیلی - حرفه‌ایِ موجود در استان، منطقه و امکانات درون مدرسه‌ای و برون مدرسه‌ای است. این شناخت باعث کسب تجربه‌های بیشتر برای انتخاب مطلوب و مناسب است.

بنابراین شما باید برای انتخاب صحیح و مناسب رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای خود با مفاهیم فوق آشنا شده و با کمک مشاور مدرسه و یا دبیران خود به تعمیق دانسته‌های خود اقدام نمایید، تا در انجام پروژهٔ انتخاب رشته تحصیلی - حرفه‌ای موفق شوید.

در ادامه چند مفهوم کلیدی این پودمان آورده شده است.

شغل: شغل (Job) مجموعه کارها و وظایفی است که به‌وسیلهٔ یک شاغل انجام می‌شود. به‌صورت «استخدام شدن برای ارائه خدمت و یا برای مدتی خاص» تعریف می‌گردد. شغل محدود به زمان و فرد کارفرما است.

حرفه: حرفه (Occupation) مجموعه مشاغلی که کارها و وظایف آن‌ها با هم شباهت زیادی دارند، را شامل می‌شود. در فرهنگ و بستر به این صورت تعریف شده است «مشغولیت اصلی فرد در طول زندگی». حرفه نسبت به شغل دارای مفهوم کلی‌تر است.

در جدول 1-5 چند مثال از حرفه و مشاغل درون آن آورده شده است.

جدول 1-5- چند مثال از حرفه و مشاغل درون آن‌ها

حرفه	مشاغل درون حرفه
زراعت‌کار	گندم‌کار، برنج‌کار، جوکار و ...
تعمیرکار خودرو	تعمیرکار موتور خودرو، تعمیرکار برق خودرو، تعمیرکار بدنهٔ خودرو، تعویض روغن و ...
درودگر	نجار، مبلمان‌ساز، کابینت‌ساز، چوب‌بر و ...

شاخه: مسیر تحصیلی - حرفه‌ای گسترده‌ای است که بر اساس جهت‌گیری‌های مختلف فردی و محیطی، شکل می‌گیرد و جریان زندگی آینده شما را مشخص می‌کند که خود متشکل از چندین گروه هم‌خوان است.
گروه: ترکیبی از چند رشته شبیه به هم می‌باشد.
رشته: رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای عبارت است از مجموعه آموزش‌های عمومی و تخصصی که شما را برای مدرک دیپلم و یا بالاتر آماده می‌کند.
رغبت: دوست داشتن یک چیز یا شغل بدون در نظر گرفتن توانایی است.
شخصیت: ویژگی منحصر به فرد جسمانی، روانی و رفتاری است.
توانایی: احساس و یا قدرت انجام یک وظیفه، کار یا شغل است.
استعداد: توان ذاتی فرد در یادگیری سریع یک موضوع است.
ارزش: تمایل ذاتیِ فرد به انجام دادن صحیح و کامل یک وظیفه، کار یا شغل است.

در شکل 1-5 ابعاد هدایت تحصیلی - حرفه‌ای را به‌صورت یک نمودار می‌بینید. همان‌طور که در نمودار آمده گام‌های ذکر شده در واقع ابعاد هدایت تحصیلی - حرفه‌ای می‌باشند.

قبل از شروع گام‌های ذکر شده، کارهای کلاسی این بخش را انجام دهید.

هدایت تحصیلی - حرفه‌ای

هر دانش‌آموز حق دارد که رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای مناسبی را انتخاب کند و به تحصیل در آن ادامه دهد. برای انتخاب درست و مناسب باید دانش‌آموز با توانمندی‌ها، رغبت‌ها، ارزش‌ها، استعداد و شخصیت از یک طرف و نیاز‌های جامعه در زمینه‌های مختلف تحصیلی - حرفه‌ای و همچنین امکانات منطقه از طرف دیگر، آشنا شود تا بتواند به تصمیم‌گیری منطقی و عاقلانه‌ای که برایش رضایت درونی داشته باشد، برسد.

تعریف هدایت تحصیلی - حرفه‌ای: فرایندی منظم و همه جانبه به‌منظور کمک به دانش‌آموز در انتخاب شاخه و رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای متناسب با استعداد، علاقه و... و نیازها و امکانات جامعه است.

انتخاب رشتۀ تحصیلی - حرفه‌ای دانش‌آموزان

تقریباً همه از کودکی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هایشان این بوده که چه حرفه و شغلی برای آیندهٔ زندگی‌شان مناسب‌تر است. اگر لحظه‌ای درنگ کنید و به دوران کودکی‌تان نظری بیفکنید، خواهید دید که از دوران کودکی تاکنون برای رشته تحصیلی - حرفه‌ای به‌صورت زیر عمل نموده‌اید.

الف) انتخاب بر اساس رویاها و احساس کودکی (سه تا پنج سالگی): در این مرحله احساسات خود را با ایفای نقش‌های بزرگسالی نشان می‌دادید. مثلاً از شغل پدر، مادر، دبیر، پلیس یا یک ستارهٔ فوتبال تقلید می‌کردید.

ب) انتخاب بر اساس جنسیت (شش تا هشت سالگی): در این مرحله متوجه شدید که جامعه چه مشاغلی را برای مردان و زنان مناسب می‌داند و این آگاهی‌ها را ابتدا از طریق والدین، سپس همبازی‌ها و وسایل ارتباط جمعی آموختید و شغل‌هایی که مخالف جنسیت شما بودند را محدود می‌کردید.

پ) انتخاب بر اساس ارزش‌های اجتماعی (نه تا سیزده سالگی): در این مرحله معمولاً به مشاغلی علاقه‌مند می‌شدید که دارای ارزش اجتماعی بودند و پی بردید که برای به‌دست آوردن این شغل‌ها باید تلاش ویژه‌ای می‌کردید.

ت) انتخاب بر اساس منحصر به فرد بودن (چهارده سالگی به بعد): در این مرحله که طرز تفکر شما شبیه بزرگسالان می‌شود، به تعهداتی فکر می‌کنید که نسبت به دیگران دارید. لذا انتخابی را ترجیح می‌دهید که متناسب با توانایی‌ها، ارزش‌ها، رغبت‌ها و شخصیت‌تان باشد و نیازهای خود، خانواده و جامعه را تأمین کند.

در این دوره توانایی‌ها و رغبت‌های شما با توجه به توسعهٔ آگاهی‌تان از رشته‌های تحصیلی - حرفه‌ای، محیط تحصیلی - حرفه‌ای و مشاغل موجود در جامعه، افزایش خواهد یافت. بنابراین می‌توانید براساس عواملی مانند ویژگی‌های جنسیتی، شخصیتی، نیازهای محیطی و امکانات جامعه دست به انتخاب رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای بزنید.

گام اول - شناخت خود

برای اجرای این گام، کارهای کلاسی این بخش را انجام دهید. همچنین به پرسش‌های ارائه شده، پاسخ دهید.

گام دوم - شناخت نیازهای جامعه

عوامل محیطی تأثیرگذار بر انتخاب رشته تحصیلی - حرفه‌ای: عوامل محیطی نظیر فرهنگ، خانواده، طبقهٔ اجتماعی و وضع جغرافیایی در انتخاب شغل مؤثرند. تفاوت‌های ناشی از محل سکونت فرد (در مناطق روستایی، شهری و بین مناطق مختلف شهری)، به‌خوبی مشهود است. با توجه به امکانات منطقه و نیاز جامعه، می‌توانید رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای که هم برای شما و هم برای جامعه مناسب باشد، را به‌درستی انتخاب کنید.

گام سوم - شناخت محیط

در این گام شما از منابع مختلف، در خصوص اهداف، گروه‌ها و رشته‌های هر شاخه تحقیق می‌کنید. رشته‌های مورد علاقهٔ خود را فهرست و سپس بررسی می‌کنید که کدام‌یک از آن‌ها، در منطقه و استان شما وجود دارد.

پروژه انتخاب رشته تحصیلی - حرفه‌ای: اکنون پس از گذراندن سه گام، برای انجام دادن پروژهٔ انتخاب رشتهٔ تحصیلی - حرفه‌ای و تصمیم‌گیری نهایی آماده شده‌اید. یعنی آماده هستید که سرنوشت تحصیلی - حرفه‌ای خود را بر اساس شخصیت، رغبت، توانایی، استعداد، ارزش‌ها و با توجه به نیازهای جامعه و امکانات مدرسه و منطقه مشخص کنید.